8.4.3 Kosmologische constante
In het bovenstaande hebben we geredeneerd in termen van alleen de zwaartekracht. Het is natuurlijk mogelijk dat er nog andere, onbekende, grootschalige krachten werken behalve de zwaartekracht, bijvoorbeeld voortkomende uit de door Einstein voorgestelde ``kosmologische constante'' . Dit kan in principe worden vastgesteld door de verandering van de uitdijingssnelheid te meten, en deze te vergelijken met die welke verwacht wordt op grond van de zwaartekracht van alle materie in het heelal. Zulke metingen zijn in principe mogelijk, omdat waarnemingen aan het verre heelal tevens waarnemingen aan het verleden zijn en dus informatie kunnen verschaffen over de uitdijingssnelheid van het heelal zoals die vroeger was. Als door het ``tegenwerken'' van de zwaartekracht het heelal geleidelijk aan langzamer gaat uitdijen, dan zullen verre sterrenstelsels (die we zien zoals het vroeger was, dus toen ze nog sneller bewogen) een grotere roodverschuiving hebben dan je op grond van de wet van Hubble zoals die geldt voor nabije stelsels verwacht.

Opgave. Wat betekent dit voor de leeftijd van het heelal? Zal deze groter of kleiner zijn dan de Hubble tijd?

Figuur 82: Meting van schijnbare magnitude en roodverschuivingen van heldere melkwegstelsels (punten), en de voorspelde relaties voor verschillende waardes van (krommes).

De effecten van de snelheidsverandering van de uitdijing van het heelal worden pas op zeer grote afstand zichtbaar, en zijn dus zeer moeilijk te meten. Fig. 82 laat een aantal voorspelde krommes zien voor verschillende waardes van de zogenaamde vertragings-parameter (decelaration parameter). Hoe groter , hoe sterker de uitdijing in de loop van de tijd afneemt. Voor heelalmodellen met zal voor het heelal blijven uitdijen; voor zal het na verloop van tijd weer gaan inkrimpen en uiteindelijk in een ``big crunch'' ineenstorten. De meest recente metingen wijzen er, nogal verrassend, op dat wel eens kleiner dan nul zou kunnen zijn, met andere woorden, de uitdijing van het heelal versnelt! Dit zou betekenen dat niet nul is en er de een of andere afstotende kracht in het heelal heerst waarvan we de aard niet kennen. Of dit nu werkelijk het juiste antwoord is moet nog blijken. Het is een van de doeleinden van de reuzentelescopen met effectieve spiegeldiameters tot 10 m die op het moment overal ter wereld in aanbouw zijn om het antwoord op vragen van deze aard te vinden.

Figuur 83: Foto van de vier Europese 8.2 m telescopen op een afgevlakte bergtop in de Andes in Chili. Met de eerste van de vier (Antu) is op 25 mei 1998 de eerste opname gemaakt, de laatste telescoop (Yepun) zal later dit jaar (2000) worden voltooid (European Southern Observatory). Klik op afbeelding voor film van helicoptervlucht (MPEG).

VLT first light (MPEG)


[INDEX]