2.8 Clusters
De Lokale Groep is, met 30 melkwegstelsels binnen een volume4 van 1 Mpc3, de grootste groep binnen de 10 Mpc; er zijn nog 7 andere van dit soort kleine groepen binnen dit volume van ${4\over3}\pi$(10 Mpc)3 = 4000 Mpc3, met elk tussen de 5 en 17 melkwegstelsels. Er zijn ook een paar ``losse'' melkwegstelsels in dit volume, maar het is duidelijk dat melkwegstelsels een neiging tot ``klonteren'' hebben.
In 1994 werd er op 3 Mpc afstand een nieuw groot spiraalstelsel ontdekt met de radiotelescoop in Dwingeloo. Dit stelsel (``Dwingeloo 1'') was tot dan toe aan de aandacht ontsnapt omdat het achter het stof en gas in het vlak van ons eigen melkwegstelsel verborgen ligt. In 1996 bleek vlakbij nog een tweede melkwegstelsel te liggen, Dwingeloo 2.

Figuur 25: Fotografische opname van het centrale deel van de Virgo cluster. De twee grote elliptische melkwegstelsels M86 (midden) en M84 (rechts) hebben ieder een diameter ongeveer gelijk aan de afstand tussen ons melkwegstelsel en M31.

Op 16 Mpc afstand, in de richting van het sterrenbeeld Maagd bevindt zich de Virgo cluster (Fig. 25). Dit is het dichtstbijzijnde voorbeeld van een ``rijke'' cluster van melkwegstelsels. Hij bestaat uit meer dan 2200 melkwegstelsels, waarvan 250 grote, en heeft een diameter van zo'n 3 Mpc. De grootste melkwegstelsels in de Virgo cluster hebben een diameter vergelijkbaar met de afstand tussen M31 en ons melkwegstelsel. Ze zijn dus bijna zo groot als onze hele lokale groep! Dit soort elliptische reuzenmelkwegstelsels is waarschijnlijk gevormd door samensmelting van meerdere ``normale'' melkwegstelsels.

Hoewel, zeker op grotere afstanden, de rijke clusters het meest opvallen, bevindt naar schatting slechts 20% van alle melkwegstelsels zich in dit soort clusters. De meeste zitten in kleinere groepen zoals de Lokale Groep en kleiner. Een andere nabije rijke cluster is de Coma cluster (Fig. 26), op 90 Mpc afstand en met waarschijnlijk zo'n 104 melkwegstelsels, waarvan alleen de 1000 helderste waarneembaar zijn.


Figuur 26: Coma cluster.

Net als bij de beweging van de sterren in ons (en andere) melkwegstelsels, valt ook uit de beweging van melkwegstelsels in clusters weer op te maken, dat clusters veel meer massa bevatten dan in de vorm van melkwegstelsels te zien is (8). Clusters bevatten behalve melkwegstelsels ook diffuus gas (met 1-20 keer zo veel massa als de sterren), maar dat is lang niet voldoende om de ontbrekende materie te verklaren. In de Coma cluster, bijvoorbeeld, is de massa van dit intracluster gas 20 keer die van de sterren in de melkwegstelsels, maar alles bij elkaar is dit nog maar 10% van de totale massa van de Coma cluster.


[INDEX]