2.5 Interstellaire materie

Figuur 21: Kaart van de lokale super-bubble. Interstellair gas is ``weggeveegd'' uit de omgeving van de zon; dit heeft aan de randen van de bubble verdichtingen van het gas opgeleverd, waar zich vervolgens nieuwe sterren zijn gaan vormen.

Tussen de sterren bevindt zich verspreid de interstellaire materie, grotendeels (99%) gas en een klein beetje stof. Dit gas en stof is veel minder opvallend dan de sterren zelf. Het stof is waarneembaar in de rode verkleuring (``reddening'') van het licht van verre sterren, en door zijn thermische (``warmte'') straling in het infrarood. Het gas (grotendeels waterstof) is zichtbaar in radiostraling. Tot een afstand2 van zo'n 100 pc van de zon is de dichtheid van het interstellaire gas, met 0.05-0.1 deeltjes/cm3, kleiner dan gebruikelijk in het melkwegstelsel, en de temperatuur hoger (105 - 106 K). Er is sprake van een lokale ``superbubble'' in het interstellaire gas (Fig. 21), waarschijnlijk veroorzaakt door explosies van sterren en sterren met extreem sterke winden die in het verleden (40 miljoen jaar geleden) hier hebben plaatsgevonden. De vorming van de nabije neutronenster Geminga in een sterexplosie, waarschijnlijk pas 300 000 jaar geleden, zou hier een ook rol bij gespeeld kunnen hebben. Buiten deze lokale bel is de dichtheid van het interstellaire gas gemiddeld zo'n 1 cm-3, maar dit varieert enorm. De bel om de zon is niets bijzonders, er zijn heel veel van zulke ``gaten'' in de interstellaire materie. Daarnaast zijn er wolken met dichtheden tot 106/cm3 en meer. Uit de interstellaire materie worden de nieuwe sterren in het melkwegstelsel gevormd, en sterren stoten tijdens hun leven weer materie uit. Omdat in sterren door kernfusie waterstof in zwaardere elementen wordt omgezet, neemt het gehalte aan zware elementen geleidelijk toe.


Figuur 22: Stervormingsgebieden: links: Eagle-nebula (M16), rechts: Trifid-nebula (M20).

Het interstellaire gas bestaat grotendeels ($>$90%) uit atomair en moleculair waterstof (H, H+ en H2 ), maar andere elementen (He (7.5 %), O (0.8 %), C (0.4 %), N (0.1 %) en moleculen (CH, CN, OH, H2 CO, H2O, NH3, CO) komen er ook in voor.


[INDEX]